综述与进展

基于激发态能量转移机理比率型荧光探针的研究进展

  • 陈忠林 ,
  • 李红玲 ,
  • 韦驾 ,
  • 肖义 ,
  • 于海波
展开
  • a 辽宁大学环境学院 沈阳 110036;
    b 大连理工大学 精细化工国家重点实验室 大连 116024

收稿日期: 2014-09-23

  修回日期: 2014-11-18

  网络出版日期: 2014-12-02

基金资助

国家自然科学基金(No. 21302080)、辽宁省教育厅科研(No. L2014010)资助项目.

Recent Progress in Ratiometric Fluorescent Probes Based on Excitation Energy Transfer Mechanism

  • Chen Zhonglin ,
  • Li Hongling ,
  • Wei Jia ,
  • Xiao Yi ,
  • Yu Haibo
Expand
  • a College of Environmental Sciences, Liaoning University, Shenyang 110036;
    b State Key Laboratory of Fine Chemicals, Dalian University of Technology, Dalian 116024

Received date: 2014-09-23

  Revised date: 2014-11-18

  Online published: 2014-12-02

Supported by

Project supported by the National Natural Science Foundation of China (No. 21302080), and the Program Funded by Liaoning Province Education Administration (No. L2014010).

摘要

激发态能量转移(Excitation Energy Transfer, EET)作为一类重要的光物理现象, 被广泛用于比率型荧光探针和分子灯标的设计以及DNA检测等多个领域. 影响EET效率的两个重要因素是供受体间的空间距离和光谱交盖, 通过调节供受体间的空间距离或光谱重叠程度来调控能量转移过程, 实现对目标客体的双波长比率检测. 综述了基于不同供受体荧光团的EET体系、供受体间的连接方式对能量转移效率的影响, 以及通过调控供受体间光谱重叠程度或空间距离, 获得识别不同客体的比率型荧光探针, 并对EET机理的比率型荧光探针的设计以及未来在生物成像和医学检测等领域的应用进行了展望.

本文引用格式

陈忠林 , 李红玲 , 韦驾 , 肖义 , 于海波 . 基于激发态能量转移机理比率型荧光探针的研究进展[J]. 有机化学, 2015 , 35(4) : 789 -801 . DOI: 10.6023/cjoc201409036

Abstract

Excitation energy transfer (EET) is one of the vital photophysical phenomenons, which is widely used in many applications, such as the design of ratiometric fluroesent probes, molecular beacon, DNA analysis, and so on. The process of energy transfer from donor to acceptor can be regulated by two factors: the spatial distance between donor and acceptor, and the spectral overlaps between donor emission and acceptor absorption, which results that there is a wide variety in the ratio at two different wavelengths of ratiometric fluorescent probes. In this review, noticeable EET systems with different donor fluorophore, connection form and energy transfer efficiency between donor and acceptor, and the modulation of spatial distance or spectral overlap are summarized. Finally, as a promising tool, the future developing prospects of EET fluorescent probes in bioimaging and medical diagnostics are discussed and highlighted.

参考文献

[1] (a) Wang, F.; Wang, L.; Chen, X.; Yoon, J. Chem. Soc. Rev. 2014, 43, 4312.
(b) Ding, Y.; Li, X.; Li, T.; Zhu, W.; Xie, Y. J. Org. Chem. 2013, 78, 5328.
(c) Huang, Y.; Wang, M.; She, M.; Yang, Z.; Liu, P.; Li, J.; Shi, Z. Chin. J. Org. Chem. 2014, 34, 1 (in Chinese).
(黄阳阳, 王梦嘉, 厍梦尧, 杨征, 刘萍, 李剑利, 史真, 有机化学, 2014, 34, 1.)
(d) Chu, N.; Feng, C.; Ji, M.; Acta Chim. Sinica 2013, 71, 1459 (in Chinese).
(楚宁宁, 冯成亮, 吉民, 化学学报, 2013, 71, 1459.)
[2] (a) Zhou, J.; Yang, M.; Meng, W.; Cheng, Z.; Yang, B. Chin. J. Org. Chem. 2014, 34 1646 (in Chinese).
(周佳, 杨美盼, 孟文斐, 成昭, 杨秉勤, 有机化学, 2014, 43, 1646.)
(b) Zhang, Y.; Li, W.; Wang, Q.; Zhang, R.; Xiong, Q.; Shen, X.; Guo, J.; Chen, X. Acta. Chim. Sinica 2013, 71, 1496 (in Chinese).
(张勇, 李伟, 王强, 张若璇, 熊启杰, 沈祥, 郭靖, 陈雪梅, 化学学报, 2013, 71, 1496.)
(c) Xiang, C.; Liu, H.; Meng, Q.; Lan, M.; Wei, G. Acta Chim. Sinica 2013, 71, 1435 (in Chinese).
(向德成, 刘恒, 孟庆华, 蓝闽波, 卫钢, 化学学报, 2013, 71, 1435.)
[3] Grabowski, Z. R.; Rotkiewicz, K.; Rettig, W. Chem. Rev. 2003, 103, 3899.
[4] Komatsu, T.; Urano, Y.; Fujikawa, Y.; Kobayashi, T.; Kojima, H.; Terai, T.; Hanaoka, K.; Nagano, T. Chem. Commun. 2009, 45, 7015.
[5] de Silva, A. P.; Gunaratne, H. Q.; Gunnlaugsson, T.; Huxley, A. J.; McCoy, C. P.; Rademacher, J. T.; Rice, T. E. Chem. Rev. 1997, 97, 1515.
[6] Lim, C. S.; Masanta, G.; Kim, H. J.; Han, J. H.; Kim, H. M.; Cho, B. R. J. Am. Chem. Soc. 2011, 133, 11132.
[7] Zhang, J. F.; Lim, C. S.; Bhuniya, S.; Cho, B. R.; Kim, J. S. Org. Lett. 2011, 13, 1190.
[8] Grynkiewicz, G.; Poenie, M.; Tsien, R. Y. J. Biol. Chem. 1985, 25, 3440.
[9] Tsien, R. Y.; Rink, T. J.; Poenie, M. Cell Calcium 1985, 6, 145.
[10] (a) Peng, X.; Du, J.; Fan, J.; Wang, J.; Wu, Y.; Zhao, J.; Sun, S.; Xu, T. J. Am. Chem. Soc. 2007, 129, 1500.
(b) Lu, C. L.; Xu, Z. C.; Cui, J. N.; Zhang, R.; Qian, X. H. J. Org. Chem. 2007, 72, 3554.
(c) Zhu, B.; Zhang, X.; Li, Y.; Wang, P.; Zhang, H.; Zhuang, X. Chem. Commun. 2010, 46, 5710.
(d) Cui, L.; Zhong, Y.; Zhu, W.; Xu, Y.; Du, Q.; Wang, X.; Qian, X.; Xiao, Y. Org. Lett. 2011, 13, 928.
(e) Cao, X.; Lin, W.; Yu, Q.; Wang, J. Org. Lett. 2011, 13, 6098.
(f) Wan, Q.; Song, Y.; Li, Z.; Gao, X.; Ma, H. Chem. Commun. 2013, 49, 502.
[11] (a) Li, C. Y.; Zhang, X. B.; Qiao, L.; Zhao, Y.; He, C. M.; Huan, S. Y.; Lu, L. M.; Jian, L. X.; Shen, G. L.; Yu, R. Q. Anal. Chem. 2009, 81, 9993.
(b) Ueyama, H.; Takagi, M.; Takenaka, S. J. Am. Chem. Soc. 2002, 124, 14286.
(c) Lee, L. G.; Spurgeon, S. L.; Heiner, C. R.; Benson, S. C.; Rosenblum, B. B.; Menchen, S. M.; Graham, R. J.; Constantinescu, A.; Upadhya, K. G.; Cassel, J. M. Nucleic Acids Res. 1997, 25, 2816.
[12] Yu, H.; Jin, L.; Dai, Y.; Li, H.; Xiao, Y. New J. Chem. 2013, 37, 1688.
[13] Othman, A. B.; Lee, J. W.; Wu, J. S.; Kim, J. S.; Abidi, R.; Thuery, P.; Strub, J. M.; Dorsselaer, A. V.; Vicens, J. J. Org. Chem. 2007, 72, 7634.
[14] (a) Liu, J. Y.; Yeung, H. S.; Xu, W.; Li, X.; Ng, D. K. Org. Lett. 2008, 10, 5421.
(b) Kumar, M.; Kumar, N.; Bhalla, V.; Singh, H.; Sharma, P. R.; Kaur, T. Org. Lett. 2011, 13, 1422.
[15] Speiser, S. Chem. Rev. 1996, 96, 1953.
[16] Fan, J.; Hu, M.; Zhan, P.; Peng, X. Chem. Soc. Rev. 2013, 42, 29.
[17] Diring, S.; Puntoriero, F.; Nastasi, F.; Campagna, S.; Ziessel, R. J. Am. Chem. Soc. 2009, 131, 6108.
[18] Zhang, X.; Xiao, Y.; Qian, X. Org. Lett. 2008, 10, 29.
[19] Wu S.-K. Supramolecular Photochemistry Introduction: Fundamentals and Applications, Science Press, Beijing, 2005 (in Chinese).
(吴世康, 超分子光化学导论: 基础与应用, 科学出版社, 北京, 2005.)
[20] Kautsky, H. Trans. Faraday Soc. 1939, 35, 216.
[21] Knibbe, H.; Rehm, D.; Weller, A. Ber. Bunsen-Ges. Phys. Chem. 1968, 72, 257.
[22] Lakowicz, J. R. Principles of Fluorescence Spectroscopy, 3rd ed., Springer, New York, 2006, pp. 443~449.
[23] Kim, T. G.; Castro, J. C.; Loudet, A.; Jiao, J. G.; Hochstrasser, R. M.; Burgess, K.; Topp, M. R. J. Phys. Chem. A 2006, 110, 20.
[24] Ueno, Y.; Jose, J.; Loudet, A.; Perez-Bolivar, C.; Anzenbacher, P., Jr.; Burgess, K. J. Am. Chem. Soc. 2011, 133, 51.
[25] Ziessel, R.; Goze, C.; Ulrich, G.; Cesario, M.; Retailleau, P.; Harriman, A.; Rostron, J. P. Chem. Eur. J. 2005, 11, 7366.
[26] Sapsford, K. E.; Berti, L.; Medintz, I. L. Angew. Chem., Int. Ed. Engl. 2006, 45, 4562. [27] Kasha M. J. Chem. Phys. 1952, 20, 71.
[28] Wahlroos, R.; Toivonen, J.; Tirri, M.; Hanninen, P. J. Fluoresc. 2006, 16, 379.
[29] Liu, J. Y.; Ermilov, E. A.; Roder, B.; Ng, D. K. Chem. Commun. 2009, 1517.
[30] Lee, M. H.; Kim, H. J.; Yoon, S.; Park, N.; Kim, J. S. Org. Lett. 2008, 10, 213.
[31] Suresh, M.; Mishra, S.; Mishra, S. K.; Suresh, E.; Mandal, A. K.; Shrivastav, A.; Das, A. Org. Lett. 2009, 11, 2740.
[32] Li, J.; Petrassi, H. M.; Tumanut, C.; Masick, B. T.; Trussell, C.; Harris, J. L. Bioorg. Med. Chem. 2009, 17, 1064.
[33] Albers, A. E.; Okreglak, V. S.; Chang, C. J. J. Am. Chem. Soc. 2006, 128, 9640.
[34] Kurishita, Y.; Kohira, T.; Ojida, A.; Hamachi, I. J. Am. Chem. Soc. 2010, 132, 13290.
[35] Lin, W.; Yuan, L.; Cao, Z.; Feng, Y.; Song, J. Angew. Chem., Int. Ed. Engl. 2010, 49, 375.
[36] Ye, G. J.; Zhao, T. T.; Jin, Z. N.; Cu, P. Y.; Mao, J. Y.; Xu, Q. H.; Xu, Q. F.; Lu, J. M.; Li, N. J.; Song, Y. L. Dyes Pigm. 2012, 94, 271.
[37] Zhang, J. F.; Lim, C. S.; Bhuniya, S.; Cho, B. R.; Kim, J. S. Org. Lett. 2011, 13, 1190.
[38] Jisha, V. S.; Thomas, A. J.; Ramaiah, D. J. Org. Chem. 2009, 74, 6667.
[39] Bojinov, V. B.; Venkova, A. I.; Georgiev, N. I. Sensors Actuators, B 2009, 143, 42.
[40] Zhou, Z.; Yu, M.; Yang, H.; Huang, K.; Li, F.; Yi, T.; Huang, C. Chem. Commun. 2008, 29, 3387.
[41] Yu, H.; Fu, M.; Xiao, Y. Phys. Chem. Chem. Phys. 2010, 12, 7386.
[42] Takakusa, H.; Kikuchi, K.; Urano, Y.; Higuchi, T.; Nagano, T. Anal. Chem. 2001, 73, 939.
[43] Wang, W.; Rusin, O.; Xu, X.; Kim, K. K.; Escobedo, J. O.; Fakayode, S. O.; Fletcher, K. A.; Lowry, M.; Schowalter, C. M.; Lawrence, C. M.; Fronczek, F. R.; Warner, I. M.; Strongin, R. M. J. Am. Chem. Soc. 2005, 127, 15949.
[44] Burdette, S. C.; Walkup, G. K.; Spingler, B.; Tsien, R. Y.; Lippard, S. J. J. Am. Chem. Soc. 2001, 123, 7831.
[45] Han, Z. X.; Zhang, X. B.; Li, Z.; Gong, Y. J.; Wu, X. Y.; Jin, Z.; He, C. M.; Jian, L. X.; Zhang, J.; Shen, G. L.; Yu, R. Q. Anal. Chem. 2010, 82, 3108.
[46] Jiao, G. S.; Thoresen, L. H.; Burgess, K. J. Am. Chem. Soc. 2003, 125, 14668.
[47] Bandichhor, R.; Petrescu, A. D.; Vespa, A.; Kier, A. B.; Schroeder, F.; Burgess, K. J. Am. Chem. Soc. 2006, 128, 10688.
[48] Han, J.; Loudet, A.; Barhoumi, R.; Burghardt, R. C.; Burgess, K. J. Am. Chem. Soc. 2009, 131, 1642.
[49] Rurack, K.; Kollmannsberger, M.; Daub, J. Angew. Chem., Int. Ed. Engl. 2001, 40, 385.
[50] Umezawa, K.; Matsui, A.; Nakamura, Y.; Citterio, D.; Suzuki, K. Chem. Eur. J. 2009, 15, 1096.
[51] Zhang, X.; Yu, H.; Xiao, Y. J. Org. Chem. 2012, 77, 669.
[52] Zhou, Y.; Xiao, Y.; Chi, S.; Qian, X. Org. Lett. 2008, 10, 633.
[53] Coskun, A.; Akkaya, E. U. J. Am. Chem. Soc. 2005, 127, 10464.
[54] Coskun, A.; Akkaya, E. U. J. Am. Chem. Soc. 2006, 128, 14474.
[55] Yu, H. Ph.D. Dissertation, Dalian University of Technology, Dalian, 2013 (in Chinese).
(于海波, 博士论文, 大连理工大学, 大连, 2013.)
[56] Zhang, X.; Xiao, Y.; Qian, X. Angew. Chem., Int. Ed. Engl. 2008, 47, 8025.
[57] Yu, H.; Xiao, Y.; Guo, H.; Qian, X. Chem. Eur. J. 2011, 17, 3179.
[58] Yu, H.; Xiao, Y.; Guo, H. Org. Lett. 2012, 14, 2014.
[59] Yuan, L.; Lin, W.; Zhao, S.; Gao, W.; Chen, B.; He, L.; Zhu, S. J. Am. Chem. Soc. 2012, 134, 13510.
[60] Fu, M.; Xiao, Y.; Qian, X.; Zhao, D.; Xu, Y. Chem. Commun. 2008, 1780.
[61] Zhou, Y.; Xiao, Y.; Li, D.; Fu, M.; Qian, X. J. Org. Chem. 2008, 73, 1571.

文章导航

/